Xăng thơm là gì? Có độc không, công dụng và lưu ý khi dùng

Xăng thơm là một loại dung môi được sử dụng khá phổ biến trong ngành sơn, keo dán, in ấn, sản xuất vật liệu và một số công việc vệ sinh sau thi công. Trong thực tế, nhiều người biết đến xăng thơm qua các công dụng như pha loãng sơn, làm sạch dụng cụ, hỗ trợ xử lý vết keo, vết sơn hoặc một số vết bẩn có gốc dầu.

Tuy nhiên, xăng thơm không phải là chất tẩy rửa thông thường có thể dùng tùy tiện trên mọi bề mặt. Đây là dung môi dễ bay hơi, có mùi rõ, dễ bắt lửa và có thể ảnh hưởng đến sức khỏe nếu hít phải nhiều hoặc sử dụng trong không gian kín. Nếu dùng sai cách, xăng thơm cũng có thể làm bạc màu sàn, ảnh hưởng lớp phủ, làm hỏng nhựa, cao su, sàn gỗ, đá tự nhiên hoặc bề mặt sơn hoàn thiện.

Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ xăng thơm là gì, xăng thơm có độc không, thường được dùng để làm gì, khác gì với xăng thường và cần lưu ý gì khi sử dụng trong vệ sinh sau thi công.

Xăng thơm là gì?

Xăng thơm là tên gọi phổ biến của một nhóm dung môi hữu cơ có mùi đặc trưng, thường được dùng trong pha sơn, pha keo, vệ sinh dụng cụ sơn hoặc hỗ trợ xử lý một số vết bám như sơn, keo, nhựa dính, dầu mỡ. Ở một số nơi, xăng thơm còn được gọi là dầu chuối công nghiệp do có mùi gần giống mùi trái cây.

Trên thị trường, thành phần cụ thể của xăng thơm có thể khác nhau tùy nhà sản xuất, nguồn hàng và mục đích sử dụng. Vì vậy, khi sử dụng không nên chỉ dựa vào tên gọi “xăng thơm”, mà cần đọc kỹ nhãn sản phẩm, hướng dẫn an toàn và thông tin kỹ thuật nếu có.

Trong ngành vệ sinh, xăng thơm đôi khi được nhắc đến khi xử lý các vết bám sau thi công như vết sơn, vết keo, băng dính, nhựa dính hoặc dầu mỡ nhẹ. Tuy nhiên, việc sử dụng cần rất thận trọng vì không phải bề mặt nào cũng phù hợp với dung môi này.

Đặc điểm nhận biết của xăng thơm

Xăng thơm thường có một số đặc điểm dễ nhận biết, nhưng không nên dùng cảm quan để đánh giá độ an toàn hoặc chất lượng sản phẩm. Việc nhận biết chỉ giúp người dùng hiểu sơ bộ, còn khi sử dụng vẫn cần tuân thủ hướng dẫn trên bao bì.

Xăng thơm có độc không?

Xăng thơm có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe nếu sử dụng sai cách, tiếp xúc nhiều, hít phải hơi dung môi trong thời gian dài hoặc dùng trong không gian kín. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào nồng độ hơi dung môi, thời gian tiếp xúc, điều kiện thông gió, cơ địa từng người và loại sản phẩm cụ thể.

Một số biểu hiện có thể gặp khi tiếp xúc không phù hợp với xăng thơm gồm:

• Cay mắt, khó chịu ở mũi hoặc họng.
• Đau đầu, chóng mặt, buồn nôn.
• Khó chịu đường hô hấp khi hít phải nhiều hơi dung môi.
• Khô da hoặc kích ứng da nếu tiếp xúc trực tiếp lâu.
• Cảm giác mệt, choáng nếu làm việc trong không gian kín, thiếu thông gió.

Vì vậy, không nên xem xăng thơm là chất tẩy rửa gia dụng thông thường. Khi dùng cần đeo găng tay, mở cửa thông thoáng, tránh hít trực tiếp và không sử dụng gần nguồn lửa.

Nếu trong quá trình sử dụng có biểu hiện bất thường như khó thở, choáng nặng, đau đầu kéo dài, kích ứng mạnh hoặc nuốt nhầm, nên dừng sử dụng, rời khỏi khu vực tiếp xúc và liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn kịp thời.

Xăng thơm khác xăng thường như thế nào?

Xăng thơm và xăng thường đều là chất lỏng dễ cháy và có mùi đặc trưng, nhưng mục đích sử dụng khác nhau. Xăng thường chủ yếu được dùng làm nhiên liệu cho động cơ. Xăng thơm thường được nhắc đến như một loại dung môi công nghiệp hoặc dung môi hỗ trợ trong sơn, keo, mực in, tẩy vết bám.

Không nên dùng xăng thơm để thay thế xăng thường cho động cơ. Ngược lại, cũng không nên dùng xăng thường thay cho dung môi chuyên dụng nếu không có hướng dẫn kỹ thuật, vì có thể gây rủi ro về an toàn, mùi, cháy nổ, hiệu quả xử lý và ảnh hưởng đến bề mặt vật liệu.

Công dụng phổ biến của xăng thơm

Xăng thơm được sử dụng trong nhiều ngành nghề khác nhau, chủ yếu nhờ khả năng hòa tan, làm loãng hoặc làm mềm một số vật liệu có gốc sơn, keo, dầu hoặc nhựa.

Dùng làm dung môi pha loãng

Trong lĩnh vực sơn, mực in, keo dán hoặc một số sản phẩm công nghiệp, xăng thơm có thể được dùng làm dung môi pha loãng tùy theo yêu cầu kỹ thuật của từng sản phẩm. Việc pha loãng cần tuân theo hướng dẫn của nhà sản xuất, không nên tự pha theo cảm tính.

Nếu pha sai dung môi hoặc sai tỷ lệ, sản phẩm có thể bị thay đổi độ nhớt, thời gian khô, độ bám, độ bóng hoặc chất lượng lớp phủ sau khi thi công.

Dùng để xử lý một số vết keo, vết sơn

Trong vệ sinh sau thi công, xăng thơm đôi khi được dùng để hỗ trợ làm mềm hoặc xử lý một số vết bám như:

• Vết keo dán còn sót lại.
• Vết băng dính, băng keo hai mặt.
• Một số vết sơn, vết nhựa dính.
• Vết dầu mỡ nhẹ trên bề mặt phù hợp.
• Keo bám trên kính, khung cửa, nền gạch hoặc bề mặt kim loại.

Tuy nhiên, không phải vết bẩn nào cũng phù hợp để dùng xăng thơm. Với sàn gỗ, sàn nhựa, sàn vinyl, đá tự nhiên, bề mặt sơn phủ, nhựa, cao su hoặc vật liệu dễ bạc màu, cần thử ở góc khuất trước và không để dung môi tiếp xúc quá lâu.

Ứng dụng trong sản xuất, in ấn, sơn và keo dán

Xăng thơm còn được nhắc đến trong một số ngành như sản xuất sơn, mực in, keo dán, nhựa, vật liệu hoàn thiện hoặc xử lý bề mặt. Tùy từng ngành, loại dung môi sử dụng sẽ có yêu cầu kỹ thuật và tiêu chuẩn an toàn riêng.

Người dùng phổ thông không nên tự ý dùng xăng thơm cho các mục đích ngoài hướng dẫn của sản phẩm, đặc biệt trong không gian kín hoặc khu vực có nhiều vật liệu dễ cháy.

Có nên dùng xăng thơm để tẩy sơn, tẩy keo sau thi công?

Có thể dùng xăng thơm để xử lý một số vết sơn, vết keo hoặc vết bám sau thi công, nhưng không nên coi đây là giải pháp áp dụng cho mọi trường hợp. Hiệu quả xử lý phụ thuộc vào loại vết bẩn, thời gian vết bẩn đã bám, bề mặt vật liệu, loại dung môi và cách thao tác.

Một số trường hợp có thể cân nhắc dùng xăng thơm:

• Vết keo mới hoặc chưa bám quá lâu.
• Vết băng dính trên kính, gạch men, khung kim loại phù hợp.
• Vết sơn nhỏ trên bề mặt ít nhạy cảm.
• Vết dầu mỡ nhẹ trên bề mặt chịu được dung môi.

Một số trường hợp cần thận trọng hoặc không nên tự xử lý:

• Vết bẩn nằm trên sàn gỗ, sàn nhựa, vinyl.
• Vết bẩn trên đá tự nhiên, bề mặt sơn phủ, đồ nội thất phủ bóng.
• Vết bẩn trên nhựa, cao su, gioăng cửa, gioăng kính.
• Vết sơn, keo bám diện rộng.
• Công trình có nhiều loại bề mặt khác nhau.
• Không gian kín, thiếu thông gió hoặc gần nguồn lửa.

Trong các công trình sau sửa chữa, lắp nội thất hoặc hoàn thiện xây dựng, nếu có nhiều vết sơn, keo silicone, bụi xi măng hoặc vết bám trên kính, sàn và khung cửa, khách hàng có thể cân nhắc dịch vụ vệ sinh công nghiệp để được kiểm tra bề mặt và chọn phương án xử lý phù hợp hơn.

Những bề mặt cần thận trọng khi dùng xăng thơm

Không phải bề mặt nào cũng chịu được xăng thơm. Một số vật liệu có thể bị bạc màu, loang, bong lớp phủ, mềm nhựa hoặc mất độ bóng nếu tiếp xúc với dung môi quá lâu.

Với các vết sơn hoặc keo trên kính sau xây dựng, nếu diện tích kính lớn hoặc có nhiều bụi xi măng, keo silicone, băng dính, nên xử lý cẩn thận. Khách hàng có thể tham khảo thêm dịch vụ lau kính nếu cần làm sạch kính sau thi công.

Lưu ý an toàn khi sử dụng xăng thơm

Xăng thơm là dung môi dễ bay hơi và dễ cháy, vì vậy cần tuân thủ các nguyên tắc an toàn khi sử dụng, kể cả khi chỉ dùng một lượng nhỏ để xử lý vết bẩn.

Một số lưu ý quan trọng:

• Không sử dụng gần nguồn lửa, bếp, thuốc lá, tia lửa hoặc thiết bị phát nhiệt.
• Không dùng trong phòng kín, nhà vệ sinh kín hoặc không gian thiếu thông gió.
• Đeo găng tay khi tiếp xúc trực tiếp.
• Hạn chế hít hơi dung môi.
• Không đổ trực tiếp lên bề mặt cần vệ sinh.
• Không trộn xăng thơm với hóa chất khác.
• Không dùng trên diện rộng khi chưa thử trước.
• Không để trẻ nhỏ hoặc vật nuôi lại gần khu vực đang xử lý.
• Sau khi dùng cần đóng nắp kín, lau sạch khu vực và thông gió.
• Không đổ xăng thơm thừa xuống bồn cầu, cống thoát nước hoặc chậu rửa.

Nếu cần xử lý nhiều vết bẩn sau thi công, nên phân loại bề mặt trước khi dùng hóa chất. Có thể xem thêm bài hóa chất vệ sinh công nghiệp để hiểu vì sao không nên dùng một loại dung môi cho mọi vật liệu.

Cách bảo quản xăng thơm

Bảo quản xăng thơm không đúng cách có thể gây rủi ro về mùi, bay hơi, cháy nổ hoặc tiếp xúc nhầm. Nếu còn dung môi sau khi sử dụng, cần cất giữ cẩn thận.

Nên bảo quản xăng thơm theo các nguyên tắc sau:

• Đựng trong can/chai phù hợp, có nắp kín.
• Dán nhãn rõ ràng, không đựng trong chai nước uống hoặc chai thực phẩm.
• Để nơi thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp.
• Tránh xa bếp, ổ điện, thiết bị phát nhiệt, nguồn lửa.
• Để ngoài tầm với của trẻ nhỏ.
• Không để lẫn với hóa chất tẩy rửa khác.
• Không lưu trữ lượng lớn trong nhà ở nếu không cần thiết.
• Kiểm tra nắp đậy sau mỗi lần sử dụng.

Nếu xăng thơm bị đổ ra sàn, cần mở thông gió, tránh bật/tắt thiết bị điện gần khu vực đổ tràn, dùng vật liệu thấm phù hợp để thu gom và xử lý theo hướng dẫn an toàn.

Sơ cứu cơ bản khi tiếp xúc với xăng thơm

Phần này chỉ là hướng dẫn xử lý ban đầu trong các tình huống nhẹ. Nếu có dấu hiệu nặng, kéo dài hoặc không chắc tình trạng tiếp xúc, nên liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn.

Khi cần hỗ trợ y tế khẩn cấp, nên gọi cấp cứu hoặc đưa người bị ảnh hưởng đến cơ sở y tế gần nhất. Nếu có chai/can sản phẩm, nên mang theo nhãn sản phẩm để nhân viên y tế biết loại dung môi đã tiếp xúc.

Khi nào nên thuê vệ sinh sau xây dựng thay vì tự xử lý?

Nếu chỉ có một vài vết keo nhỏ trên gạch men hoặc kính ở vị trí dễ tiếp cận, khách hàng có thể tự xử lý cẩn thận bằng lượng nhỏ dung môi phù hợp sau khi thử bề mặt. Tuy nhiên, với công trình sau thi công, việc tự dùng xăng thơm hoặc dung môi mạnh có thể tiềm ẩn rủi ro nếu không phân biệt đúng vật liệu.

Nên thuê vệ sinh sau xây dựng hoặc đội vệ sinh công trình trong các trường hợp sau:

• Vết sơn, keo, băng dính bám nhiều trên nhiều khu vực.
• Công trình có nhiều bề mặt khác nhau như kính, sàn gỗ, đá, inox, nhựa, thiết bị vệ sinh.
• Vết bẩn đã khô lâu, bám chắc hoặc lan rộng.
• Căn hộ, văn phòng, showroom, nhà xưởng cần bàn giao nhanh.
• Có nhiều bụi xi măng, bụi gỗ, keo silicone, vết sơn và rác sau sửa chữa.
• Khách hàng không chắc nên dùng hóa chất nào cho từng bề mặt.
• Không muốn tự xử lý trong môi trường có mùi dung môi hoặc thiếu thông gió.

Đội vệ sinh có kinh nghiệm sẽ kiểm tra hiện trạng, phân loại vết bẩn, thử bề mặt khi cần và chọn phương án phù hợp hơn so với việc dùng một loại dung môi cho toàn bộ công trình.

Câu hỏi thường gặp về xăng thơm

Xăng thơm là gì?

Xăng thơm là tên gọi phổ biến của một nhóm dung môi hữu cơ có mùi đặc trưng, thường được dùng trong pha sơn, pha keo, vệ sinh dụng cụ hoặc xử lý một số vết bám như sơn, keo, nhựa dính, dầu mỡ. Thành phần cụ thể có thể khác nhau tùy sản phẩm nên cần đọc kỹ nhãn và hướng dẫn sử dụng.

Xăng thơm có độc không?

Xăng thơm có thể ảnh hưởng đến sức khỏe nếu hít phải nhiều hơi dung môi, tiếp xúc lâu, dùng trong phòng kín hoặc sử dụng sai cách. Khi dùng cần thông gió, đeo găng tay, tránh hít trực tiếp và tránh xa nguồn lửa.

Xăng thơm có tẩy được keo không?

Xăng thơm có thể hỗ trợ xử lý một số loại keo, băng dính hoặc nhựa dính. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào loại keo, thời gian bám và bề mặt vật liệu. Cần thử ở góc khuất trước khi xử lý rộng.

Xăng thơm có tẩy được sơn không?

Có thể hỗ trợ làm mềm hoặc xử lý một số vết sơn, nhưng không phải loại sơn nào cũng xử lý được bằng xăng thơm. Với vết sơn đã khô, bám lâu hoặc nằm trên bề mặt nhạy cảm, nên kiểm tra kỹ trước khi dùng.

Xăng thơm có thay thế được xăng thường không?

Không nên dùng xăng thơm để thay thế xăng thường cho động cơ. Xăng thơm thường được sử dụng như dung môi, không phải nhiên liệu phù hợp cho động cơ xăng thông thường.

Có nên dùng xăng thơm trên sàn gỗ không?

Không nên dùng trực tiếp trên sàn gỗ khi chưa thử trước. Dung môi có thể ảnh hưởng đến lớp phủ, làm bạc màu, mờ bề mặt hoặc ảnh hưởng mép sàn nếu sử dụng sai cách.

Xăng thơm dính vào tay có sao không?

Nếu dính ít, nên rửa bằng nước sạch và xà phòng nhẹ. Nếu da bị đỏ, rát, ngứa, phồng hoặc kích ứng kéo dài, nên liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn.

Dùng xăng thơm có cần đeo khẩu trang không?

Nên dùng trong không gian thông thoáng và hạn chế hít hơi dung môi. Khi xử lý trong thời gian dài hoặc mùi mạnh, cần dùng bảo hộ phù hợp theo hướng dẫn an toàn của sản phẩm.

Liên hệ xử lý vết sơn, keo, bụi bẩn sau thi công

Nếu công trình vừa sơn sửa, lắp đặt nội thất hoặc hoàn thiện xây dựng và còn nhiều vết sơn, keo, băng dính, bụi xi măng, bụi gỗ, vết bám trên kính, sàn, khung cửa, nhà vệ sinh, CleanHanoi có thể hỗ trợ kiểm tra hiện trạng và tư vấn phương án vệ sinh phù hợp.